Dziedziczenie ustawowe-zasady

Z chwilą śmierci osoby, należącej do kręgu naszej najbliższej rodziny, niejednokrotnie stajemy przed trudnymi pytaniami dotyczącymi, tego kto i w jakiej części dziedziczy po zmarłym. Pytanie to pojawia się zwłaszcza, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnego testamentu. Zasady dziedziczenia ustawowego warto również poznać, aby dowiedzieć się kto będzie dziedziczył po nas w razie naszej śmierci, jeśli nie sporządzimy testamentu lub by np. zawczasu zapobiec sytuacji, w której spadek przypadnie Skarbowi Państwa, z uwagi na brak spadkobierców ustawowych.

Zgodnie z art. 932 i dalszymi Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności powołane są z do spadku wszystkie dzieci zmarłego (spadkodawcy) oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Należy pamiętać, że wszystkie dzieci spadkodawcy mają równe prawa i nie ma znaczenia, czy dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa, czy też jest dzieckiem pozamałżeńskim. Jednocześnie jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.
Przykłady:
I. Zmarły pozostawił żonę oraz troje dzieci.
Każde z nich dziedziczy po zmarłym udział w wysokości ¼ spadku.
II. Zmarła pozostawiła męża oraz pięcioro dzieci. Jedno z dzieci nie żyje, nie pozostawiło po sobie żadnych zstępnych.
Mąż dziedziczy ¼ część spadku (z uwagi na fakt, iż jego udział nie może być mniejszy niż 1/4). Pozostałe ¾ spadku jest dzielone pomiędzy czwórkę rodzeństwa w częściach równych tzn. każdemu z dzieci przypadnie udział w wysokości 3/16 spadku. Gdyby zmarłe dziecko spadkodawcy pozostawiło zstępnych, to oni w częściach równych podzieliliby się przypadający mu udziałem.

Sytuacja wygląda inaczej, jeśli zmarły nie pozostawił po sobie dzieci. Wówczas do dziedziczenia dochodzi jego małżonek oraz rodzice. Udział spadkowy każdego z rodziców, który dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jednocześnie w braku dzieci lub małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli zmarły w chwili śmierci miał już tylko jednego żyjącego rodzica, ponieważ drugi rodzic nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli zaś jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.
Przykład:
I. Zmarła nie miała dzieci. Pozostawiła po sobie małżonka oraz rodziców.
Po zmarłej kobiecie spadek odziedziczy jej mąż oraz rodzice. Udział spadkowy małżonka wyniesie ½. Każde z rodziców otrzyma zaś ¼ część spadku.
II. Zmarły nie miał żony, ani dzieci. Pozostawił po sobie matkę oraz dwie siostry rodzone. Jego ojciec zmarł 2 lata wcześniej.
Po zmarłym będą dziedziczyły matka oraz obie siostry. Matka otrzyma połowę spadku, zaś siostry otrzymają po ¼ udziału w spadku.

Wbrew pozorom nierzadko mamy jednak do czynienia z sytuacją, w której osoba zmarła w chwili śmierci nie ma najbliższej rodziny. Do niedawna było to powodem, dla którego spadek od razu przypadał gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jednak na podstawie zmiany prawa spadkowego, która weszła w życie w 2009 r., w przypadku braku spadkobierców, o których mowa powyżej, spadek dziedziczą dziadkowie spadkodawcy lub jeśli dziadkowie nie żyją- zstępni dziadków. W braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych dzieciom małżonka spadkodawcy (pasierbom). Warunkiem dziedziczenia przez pasierba jest jednak to, aby żadne z rodziców pasierba nie żyło w chwili otwarcia spadku. Dopiero zaś w sytuacji braku bliższych i dalszych krewnych spadek odziedziczy gmina ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Bez kategorii. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

14 odpowiedzi na „Dziedziczenie ustawowe-zasady

  1. Ryszard pisze:

    Pani Mecenas. Ile może trwać postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jeżeli w skład majątku wchodzi mieszkanie, samochód i jest trzech spadkobierców? I czy samochód można sprzedać wcześniej?jest warty 1500-2000 zł.Dziękuję i pozdrawiam

    • Beata Białek pisze:

      Witam Pana,
      Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem innym niż dział spadku. W trakcie tego pierwszego dochodzi do ustalenia kto dziedziczy po osobie zmarłej. Postępowanie takie można przeprowadzić przed sądem lub przed notariuszem (jeśli wszyscy spadkobiercy zgodzą się na taką formę potwierdzenia dziedziczenia). Tak więc odpowiedź na Pana pytanie dotyczące czasu trwania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku zależy od tego jaką formę (notariusz czy sąd) wybiorą spadkobiercy. U notariusza sprawa może być załatwiona niejako „od ręki”. Jeśli chodzi o dalsze sprawy związane z ewentualną sprzedażą mieszkania lub samochodu to tutaj znajdą już zastosowanie przepisy o dziale spadku. Jeśli spadkobiercy będą zgodni wszystko można załatwić bardzo szybko przed notariuszem, jeśli zaś pojawią się spory może zaistnieć konieczność złożenia wniosku o dział spadku do sądu. Jednocześnie nie ma możliwości, aby sprzedał Pan samochód wchodzący w skład spadku przed sądowym lub notarialnym stwierdzeniem nabycia spadku po zmarłym.
      Pozdrawiam
      Beata Białke

  2. Bea pisze:

    Szanowna Pani, prosze o wyjasnienie kwestii dziedziczenia ustawowego w przypadku pasierbow nieprzysposobionych, jezeli zyje ojciec pasierba. Macocha nie zostawila po sobie testamentu ,wiec spadkobiercy ustawowi ze wzgledu na dlugi jakie zaciagnela za zycia odrzucili spadek.Czy pasierb jest uwzgledniony w spadku i dla wlasnego dobra powinien odrzucic spadek ?

    • Beata Białek pisze:

      Witam Panią,
      W opisanych przez Panią okolicznościach, gdy kolejni spadkobiercy ustawowi tj. kolejno ewentualny małżonek, dzieci i dalsi zstępni, rodzice, rodzeństwo i ich zstępni, dziadkowie i zstępni dziadków (!) odrzucili spadek po zmarłym lub po prostu nie ma wymienionych wyżej spadkobierców, do dziedziczenia dochodzą w ostatniej kolejności, ale jeszcze przed gminą i Skarbem Państwa, dzieci małżonka spadkodawcy (pasierbowie). Warunkiem dziedziczenia ustawowego pasierbów jest jednak to, by w chwili otwarcia spadku, która jest chwilą śmierci spadkodawcy, nie żyło już żadne z rodziców takiego dziecka. Jeśli więc pasierb ma żyjącego ojca, to nie będzie on wchodził do grona spadkobierców ustawowych po zmarłym, wobec czego nie zaistnieje potrzeba sporządzania oświadczenia o odrzuceniu spadku. Proszę więc pamiętać, że do wyłączenia pasierba z kręgu spadkobierców ustawowych ojczyma lub macochy wystarczające pozostaje to, że żyje choćby jedno z jego rodziców.
      Pozdrawiam
      Beata Białek

  3. Anna pisze:

    Witam
    Bardzo prosze o pomoc. Moja babcia zmarla nie pozostawiajac testamentu miala mieszkanie i dwojke dzieci. Czy jezeli moj ojciec zrzekl sie spadku na rzecz mojej ciotki to czy my wnuki mamy prawo do zachowku. Bardzo prosze o odpowiedz.
    Pozdrawiam
    Anna

    • Beata Białek pisze:

      Witam Panią,

      Zgodnie z przepisami prawa spadkowego na etapie stwierdzania nabycia spadku spadkobierca ustawowy nie ma możliwości „zrzeczenia się spadku” na rzecz określonej osoby. Może jedynie odrzucić spadek, a wówczas w jego miejsce wejdą kolejne osoby jako spadkobiercy- w Państwa przypadku właśnie wnuki jako zstępni spadkobiercy odrzucającego spadek. Jeżeli więc Pani ojciec odrzucił spadek po swojej matce, przypadający na niego udział w spadku przypadnie wówczas Pani oraz pozostałemu rodzeństwu w częściach równych.
      Może być jednak również i tak, ze przez „zrzeczenie się spadku na rzecz ciotki” rozumie Pani sytuację, w której ojciec najpierw przyjął spadek po matce, a dopiero później przekazał przypadający mu udział w składnikach majątku spadkowego na inną osobę (ciotkę) np. w formie darowizny. W takiej sytuacji zachowek na pewno nie będzie Państwu przysługiwał.

      Pozdrawiam

  4. Marcin pisze:

    A jeśli w ciągu 6 m-cy od śmierci spadkodawcy nie podejmie się żadnego działania w sprawie spadku jakie rodzi to konsekwencje? Czy zmienia tu coś sytuacja czy będzie to dziedziczenie ustawowe czy na podstawie testamentu?
    Jedyną konsekwencją jaka przychodzi mi do głowy to przyjęcie spadku z ewentualnymi długami bez możliwości ograniczenia odpowiedzialności do wysokości spadku.
    Czy jest coś jeszcze, co mogłoby rodzić negatywne skutki przyjęcia takiego spadku po dłuższym okresie niż 6 m-cy?

    • Beata Białek pisze:

      Podstawową konsekwencją nie złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ustawowym terminie 6 miesięcy jest, tak jak Pan słusznie zauważył, brak możliwości ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Spadkobierca, który nie złożył żadnego oświadczenia w terminie jest traktowany tak, jakby przyjął spadek wprost tj. właśnie bez ograniczenia odpowiedzialności. Proszę jednak pamiętać, że ta zasada nie dotyczy małoletnich, którzy w sytuacji nie złożenia takiego oświadczenia (przez ich przedstawicieli ustawowych) dziedziczą spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a więc z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku.
      Co istotne, termin 6 miesięcy jest liczony od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, co nie zawsze jest tożsame z chwilą śmierci spadkodawcy. Tak jest przeważnie w wypadku dziedziczenia ustawowego, albowiem wówczas rodzina dowiaduje się o tytule swojego powołania z chwilą, w której dowiaduje się o śmierci spadkodawcy. Gdy spadkodawca sporządził jednak ważny testament, moment uzyskania przez spadkobierców informacji o powołaniu do spadku bardzo często następuje w jakiś czas po jego śmierci.
      Są to tak naprawdę jedyne konsekwencje takiej sytuacji, o której Pan pisze. Można jeszcze tylko wspomnieć, że jeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli ter-min do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy.
      Jednocześnie inną sprawą jest sądowe potwierdzenie praw do spadku, które w interesie spadkobiercy powinno być dokonane jak najszybciej.
      Pozdrawiam

  5. Justyna pisze:

    Witam,
    Pani Mecenas, bardzo potrzebuję porady w następującej kwestii. Otóż w maju 2012 roku zmarł nagle mój Ojciec, jeszcze przed Jego śmiercią, rodzeństwo starało się Go przekonać do zrzeczenia się przypadającej Mu części spadku po moim dziadku, na rzecz mojej ciotki,jednak Tata nie chciał się na to zgodzić. Na początku miesiąca lutego 2013 roku, dowiedziałam się, że podatek gruntowy, jaki otrzymywał mój wujek adresowany na imię i nazwisko dziadka był teraz adresowany na niego. Mam zatem uzasadnione przypuszczenia, że w księgach wieczystych zaszły zmiany. W jaki sposób mogę się dowiedzieć, czy rodzeństwo i matka mojego Ojca nie przeprowadzili czynności spadkowych przed notariuszem zatajając informację o jeszcze dwóch spadkobiercach (mnie i mojej siostrze)? Z góry dziękuję za odpowiedź, pozdrawiam, Justyna

    • Beata Białek pisze:

      Witam Panią,
      Jeśli ma Pani podejrzenia, że zaszły jakiekolwiek zmiany w księdze wieczystej nieruchomości może to Pani sprawdzić w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych dostępnej dla każdego w Internecie na stronie ministerstwa sprawiedliwości. Należy tam wskazać jedynie numer księgi wieczystej, a ten z kolei jeśli go Pani nie zna jest do ustalenia w gminie właściwej według miejsca położenia nieruchomości. Proszę również pamiętać, że jako spadkobierca ustawowy po Ojcu jest Pani również uprawniona do złożenia właściwego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po dziadku. We wniosku należy oczywiście wskazać wszystkich właściwych spadkobierców po dziadku (w tym Pani Ojca), a także złożyć żądanie stwierdzenia nabycia spadku po Tacie. Jednocześnie wydaje się mało prawdopodobne, aby Pani rodzina złożyła nieprawdziwe oświadczenia spadkowe. Możliwe jest, ze jeszcze przed śmiercią Pani Ojca doszło do przeprowadzenia postępowania spadkowego przed sądem lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia po dziadku, a wówczas pozostawałoby jedynie przeprowadzenie postępowania o dział spadku.
      Pozdrawiam serdecznie

  6. Jonski pisze:

    Witam, mam pytanie; w roku 2004 zmarl nasz ojciec (3 dzieci),ktory po rozwodzie z nasza mama powtornie sie ozenil.Dzieci z tego malzenstwa nie posiadal. Teraz dowiedzielismy sie, ze ojciec w 1994 roku spisal u notariusza testament, w ktorym jedyna spadkobierczynia uczynil jego druga zone.
    Poniewaz nie bylismy do tej pory poinformowani o istnieniu testamentu chcialabym zapytac, czy w naszej sytuacji ma sens podjecie obecnie jakis dzialan by zapoznac sie z trescia testamentu -od czego zaczac, oraz czy istnieje jeszcze szansa na przeciwdzialanie, czyli obalenie testamentu i mozliwe roszczenia spadkowe?

    • Beata Białek pisze:

      Witam serdecznie,
      z tego co Pan napisał, wynika, że małżonka ojca nie przeprowadziła jeszcze postępowania spadkowego po Pana ojcu. Gdyby przed Sądem toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zostałby Pan zawiadomiony listownie. Jeżeli Pana ojciec zostawił testament notarialny, to z całą pewnością musi on zostać dołączony do akt sprawy o stwierdzenie nabycia spadku.

      Jeżeli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało jeszcze przeprowadzone – proszę złożyć do Sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Wtedy Sąd wezwie do udziału w sprawie drugą małżonkę Pana ojca, która przedstawi Sądowi testament, co zaś przekłada się na możliwość zapoznania się przez Pana z jego treścią.

      Nawiązując do kwestii obalenia testamentu, muszą w sprawie istnieć określone przesłanki, np. groźna, niepoczytalność fałszerstwo itp. W praktyce niestety jest to dość trudne do udowodnienia.

      Przysługuje Panu natomiast roszczenie o zachowek, które przedawnia się z upływem 5 lat od uzyskania informacji o istnieniu testamentu. Z tego, co Pan napisał jasno wynika, że dowiedział się Pan w niedawnym czasie, w związku z tym po przeprowadzonej sprawie spadkowej, może Pan złożyć do Sądu pozew o zachowek.

  7. bernadeta pisze:

    Pani Mecenas. W 2009 roku przeprowadzane było postępowanie spadkowe po mojej zmarłej mamie. Żył ojciec i trójka jego dzieci z pierwszego małzenstwa oraz pasierbica. Spadek po mamie odziedziczyl każdy z nas po 1/4. W tym roku chcemy ponowne przeprowadzic postępowanie z racji tego że ojciec nie żyje i chcemysprzedac nieruchomosc po rodzicach. W jakiej części dziedziczy pasierbica? I czy poprzednie postępowanie ma jakiś wpływ na to przyszłe i czy urząd skarbowy może się o cos dodatkowego upomnieć tzn. Dodatkowy podatek od wzbogacenia?
    Dziękuję

    • Beata Białek pisze:

      Witam Panią,
      Postępowanie w sprawie nabycia spadku po Pani mamie nie będzie mieć wpływu na postępowanie spadkowe po ojcu. Pasierbowie w linii dziedziczenia stoją daleko w tyle. Po nowelizacji kodeksu cywilnego w 2009 roku uznano, iż jeżeli umiera ojczym/macocha pasierba i jeżeli ma on innych spadkobierców, np. jak w Pani przypadku – własne dzieci. Pasierb nie mógłby także dziedziczyć jeśli spadkobierca posiadałby żyjące rodzeństwo, rodziców lub dziadków. Ponadto, nawet przy spełnieniu powyższych przesłanek, mógłby on dziedziczyć, jeżeli oboje z jego biologicznych rodziców nie żyją. W Pani przypadku nie ma więc szans na to, aby pasierbica ojca była spadkobierczynią.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *